banner28

Bu hafta sizlere iş yerlerinde uygulanan mobbingten bahsetmek istiyorum. Hem biraz covid gündeminden biraz da ülkemizde hızı kesilmeden artmaya devam eden kadın cinayetlerinden, ezilen, korunmaya muhtaç kişi gruplarından, bu grupların yine muhtaç diğer gruplara uyguladığı saldırılardan biraz uzaklaşmış oluruz. Yazarken bile bir an içim sıkıldı, sizin de içinizin sıkıldığını duyar gibiyim ancak maalesef ülkemizde kişilerin öfkesi ve nefreti bitmiyor. Hem de hiçbir alanda. Örneğin son yaşanan Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi’ nde kendilerini hasta yakınlarından koruyabilmek için hastanede bir bölüme kapatan sağlık çalışanlarını ve kapının zorlanmasını üzülerek izledik. Sağlıkta şiddeti ve sağlıkçıların temel problemlerini ele alan bir yazı da hazırlayacağım. Ancak şimdilik işçi işveren hukuku kapsamında mobbinge dönelim.

Gerek özel sektör gerek kamu sektörü olsun her zaman karşımıza çıkan sıkça soru sorulan ve insanların akıllarında da hala net olmayan bir kavram mobbing yani bezdiri. Türkçe bezdiri anlamına gelen mobbing, hiyerarşik ilişki içerisinde çalışanların üstlerinden gördüğü psikolojik şiddet, baskı, yıldırma, taciz ve rahatsız etme fiilleriyle ortaya çıkan sistematik biçimde uygulanan eylemlerdir.

Mobbing, bireyin iş yerinde psikolojik tacize uğramasıdır. Peki kim bu birey? Mağdur ekonomik, kültürel, fiziksel veya herhangi bir yönden daha zayıf olan çalışandır. Tacizi uygulayan ise, hiyerarşik üst, amir veya bir başka işçi olabilir. Mobbing oluşabilmesi için kasıtlı olarak yapılması, sistematik olarak tekrarlanması, uzun zamandan beri yapılıyor olması yaklaşık 6 ay gibi ve çalışanı iş yerinden uzaklaştırmayı amaç edinmiş olmalıdır.

Örneğin, amir çalışanın kendini göstermesini engeller, sözünü keser, bağırır, sürekli eleştirir. Çalışana yok gibi davranılır. İtibarına ilişkin saldırılar yapılır, arkasından konuşulur. Çalışana verilen işler geri alınır, anlamsız işler verilir, işi sürekli değiştirilir. Doğrudan fiziksel olarak daha ağır işler yapmaya zorlanabilir. İş yeri yönetimi tarafından işten çıkarılma, yer değiştirmeye zorlanma, istifaya zorlamada bulunulabilir.

İş Kanunu açısından neler yapılabilir?

İş Kanunu’ nda mobbingi tanımlayan herhangi bir madde olmasa da dolaylı olarak mobbing kapsamında değerlendirilebilecek hükümler mevcuttur. İşçiye iş akdini haklı nedenle fesih imkanı veren ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller başlığı altında tanımlanmış, işverenin işçiye veya aile üyelerinden birinin şeref ve saygınlığına dokunacak sözler sarf etmesi, davranışlarda bulunması, işçinin iş yerinde cinsel tacize uğraması durumlarında işçi haklı sebeple iş sözleşmesini feshetme imkanına sahiptir. Feshin haklı nedenle olması mobbing olgusunun ispatında da işe yarayabilir. İşveren İş Kanunu’ na göre işçinin fiziksel ve psikolojik sağlığı için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. İşçi, işverenin iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğünü ihlal ettiği, kişilik haklarına yönelik saldırıyı önleyemediği ve işçiyi koruma borcunu yerine getiremediği sebebiyle haklı olarak iş sözleşmesini feshedebilir, kıdem tazminatına hak kazanarak işten ayrılabilir.

İşverenin eşit davranma ilkesi, iş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrımcılık yapma yasağı mevcuttur. Bu sebeplerle ayrımcılığa uğranılıyorsa işçinin 4 aylık ücreti tutarındaki bedeli işveren tazminat olarak ödemekle yükümlüdür. İşçi eşit davranma ilkesine dayanarak tazminat ve yoksun kaldığı hakları talep edebilir.

Ayrıca işçi Medeni Kanunu’ na göre işverenin dürüstlük ve iyi niyet kurallarına uygun davranmadığı gerekçesiyle maddi- manevi tazminat davası açabilir. Saldırının sona erdirilmesini, devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteyebilir. Türk Ceza Kanunu açısından ise, kişiler arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, özürlülük, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım yaparak hizmetin icrasını engelleme suçu gündeme gelebilir. Ayrıca hakaret, tehdit, şantaj, huzur ve sükun bozma, cinsel taciz suçları oluşabilir.

Duygusal ve psikolojik şiddet tanıklarla ve yazışmalarla ispat edilebilir. İşçinin istifaya zorlanması halinde, istifa etmezse rütbesinin düşürülmesi açacağı işe iade davası sonrasında mobbinge dayalı olarak da tazminat davası açabilir. Kişinin sürekli iş yerinin değiştirilmesi, yaptığı çalışmalar için ödenek verilmemesi, üstü tarafından kovulması, başka bölümlerin işinin kendisine yüklenmesi, masasına evrakların fırlatılması bu gibi hallerde açılmış tazminat davaları işçi lehine kabul edilmiştir.

Kamuda çalışan memurların durumuna da değinecek olursak, bir memur üstü tarafından mobbinge uğradığını düşünüyorsa, öncelikle Devlet Memurları Kanunu gereğince gereken mercilere görevi ile ilgili olarak gerekli itirazları yapıp, itiraz yollarını tüketmelidir. Kamuda sıklıkla görülen memura mobbing olarak haksız bir şekilde disiplin cezası verilmesidir. Bir kimse haksız olarak disiplin cezası aldığını düşünüyorsa örneğin haksız olarak görev yeri ve tanımı sürekli değiştiriliyorsa gerekli itirazları yaptıktan sonra, bir idari işlem olan disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açmalıdır. Davanın sonucuna göre de adli yargıda kötü muamele oluşturduğunu düşündüğü olguları ispatlayarak manevi tazminat davası açabilir.

Herkese sağlıklı ve huzurlu bir çalışma ortamı diliyorum. Haftaya görüşmek üzere…

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.

banner5

banner6